Water besparen in de badkamer: wat echt werkt, met cijfers

Waar gaat het water in de badkamer naartoe?

Het onderzoek Watergebruik Thuis 2021 van CBS, Vewin en de waterbedrijven geeft een gedetailleerd beeld. Gemiddeld gebruikte een Nederlander dat jaar 129 liter drinkwater per dag. De grootste posten:

• Douche: 46,2 liter per persoon per dag.
• Toilet: 30,2 liter.
• Wasmachine en handwas: 17,5 liter.
• Overig gebruik, waaronder handen wassen en tandenpoetsen: 12,8 liter.
• Bad: 5,3 liter.

Douche, toilet en wastafel samen zijn dus verantwoordelijk voor ruim de helft van het drinkwatergebruik. Bij de douche komt daar ook nog energie bij: volgens Milieu Centraal gaat ongeveer 70 procent van het warme water in een huishouden door de douche. Daarom levert besparen onder de douche het meeste op, zowel voor de waterrekening als voor de energierekening.

Milieu Centraal meldt dat de overheid streeft naar 100 liter per persoon per dag in 2035. Dat is bijna 30 liter minder dan in 2021, en de badkamer is de logische plek om die winst te halen.

De douche: de grootste winst

Een waterbesparende douchekop

Een waterbesparende douchekop gebruikt volgens Milieu Centraal tussen de 4,0 en maximaal 7,2 liter per minuut. In de CBS-meting kwamen waterbesparende koppen gemiddeld uit op 6,3 liter per minuut, tegen 7,8 liter voor een gewone douchekop en 10,3 liter voor een regendouche. Per douchebeurt scheelt dat volgens Milieu Centraal ongeveer 20 procent water en energie; vervang je een regendouche, dan kan het oplopen tot 40 procent.

Zo test je of het de moeite waard is: zet de douche een minuut op douchetemperatuur en vang het water op in een emmer. Volgens Milieu Centraal is er bij meer dan 7,2 liter veel te besparen, tussen 6,3 en 7,2 liter een beetje, en onder de 6,3 liter nauwelijks.

Let op de verpakking: Milieu Centraal noemt een opgegeven verbruik van maximaal 7,2 liter per minuut of de vermelding doorstroomklasse ZZ als herkenningspunt. Moderne koppen mengen lucht bij het water of gebruiken fijnere straaltjes, zodat de douche toch vol aanvoelt.

Korter douchen

De gemiddelde douchebeurt duurde in 2021 7,4 minuten. Milieu Centraal rekent voor dat douchen van 5 minuten in plaats van 7,4 minuten ongeveer 15 liter per persoon per dag bespaart. Een douchetimer of een vast liedje kan helpen.

Een douche-wtw

Een douche-wtw (warmteterugwinning) haalt warmte uit het afvoerwater en verwarmt daarmee het koude water dat naar de douche gaat. Je bespaart er geen water mee, maar wel veel energie: volgens Milieu Centraal 40 tot 50 procent van het gas of de elektriciteit die nodig is voor het douchen. Er zijn verticale modellen in de afvoerpijp (het meest efficiënt), horizontale modellen in de douchegoot of douchebak, en losse units die op de douchevloer liggen. Ingebouwde varianten plaats je het best tijdens een verbouwing. Volgens Milieu Centraal werkt een douche-wtw met een cv-ketel, warmtepomp en stadsverwarming, en gaat hij ongeveer 30 jaar mee.

De regendouche bewust gebruiken

Een regendouche is een comfortkeuze. Wil je er een, kies dan volgens het advies van Milieu Centraal een model onder de 15 liter per minuut, of een uitvoering met spaarstand. Meer hierover lees je in regendouche kiezen en de vergelijking regendouche vs handdouche.

Een thermostaatkraan

Met een thermostaatkraan is het water sneller op temperatuur. Milieu Centraal schat de besparing op ongeveer 650 liter per jaar. Dat is minder dan bij een spaarkop, maar het comfort en de veiligheid maken het een logische combinatie. Zie thermostaatkraan kiezen.

Douchen of in bad?

Een bad gebruikt volgens Milieu Centraal gemiddeld zo'n 140 liter, bijna vier keer zoveel water en energie als een douche van 5 minuten. Wie één keer per week een bad vervangt door een douche, bespaart volgens Milieu Centraal ongeveer 34 euro per jaar (bij de door Milieu Centraal gebruikte gasprijs). Heb je een bad, isoleer het dan bij plaatsing, zodat het water langer warm blijft en je minder heet water hoeft bij te vullen. Ben je een vrijstaand bad aan het uitzoeken, lees dan vrijstaand bad kiezen.

Het toilet: de tweede grote post

Het toilet is goed voor 30,2 liter per persoon per dag. Volgens de CBS-meting gebruikte een volledige spoeling gemiddeld 6,7 liter en een kleine spoeling 3,7 liter. Bijna 78 procent van de deelnemers had een toilet met een spoelonderbreker of duospoeling.

Wat kun je doen?

• Gebruik de kleine knop: volgens Milieu Centraal bespaart dat ongeveer 12 liter per persoon per dag. Een duidelijke bedieningsplaat met een herkenbare kleine en grote knop helpt.
• Vervang een oud reservoir: oudere toiletten zonder duospoeling of met een groot reservoir spoelen meer water weg. Bij renovatie kies je voor een modern inbouwreservoir met tweevoudige spoeling.
• Kies een spoelrandloos toilet: de spoeling wordt gerichter over de pot geleid en het toilet is makkelijker schoon te houden.
• Controleer op lekkage: een reservoir dat blijft doorlopen verspilt ongemerkt veel water. Leg een velletje wc-papier achter in de pot; wordt het nat terwijl niemand heeft doorgespoeld, dan lekt de vlotter of de afdichting.

Ga je het toilet vernieuwen, lees dan toilet renoveren en hangtoilet of staand toilet.

De wastafel en kraan

Bij de wastafel zijn de besparingen kleiner per keer, maar ze tellen op:

• Kraan dicht bij het tandenpoetsen: volgens Milieu Centraal goed voor ongeveer 22 liter per persoon per dag.
• Een perlator of beluchter: die mengt lucht bij de straal, zodat je met minder water hetzelfde gevoel hebt. Maak hem geregeld kalkvrij.
• Lekkende kranen repareren: Milieu Centraal rekent voor dat een kraan die 10 druppels per minuut lekt ongeveer 5 liter per dag verspilt. Vaak is de keramische schijf of cartridge aan vervanging toe.
• Koud waar het kan: handen wassen met koud water bespaart energie omdat er geen warm water door een lange leiding hoeft te komen.
• Korte warmwaterleidingen: bij een verbouwing adviseert Milieu Centraal de warmwaterleidingen kort en dun te houden; de wachttijd op warm water hoort niet meer dan 30 seconden te zijn.

Wat levert het op?

Milieu Centraal rekent met een gasprijs van 1,37 euro per kuub voor de lange termijn. Op die basis bespaart een waterbesparende douchekop ongeveer 25 euro per persoon per jaar bij een douchebeurt van 7,4 minuten. Korter douchen, 5 in plaats van 7,4 minuten, levert volgens Milieu Centraal ongeveer 36 euro per persoon per jaar op. Bij een douche-wtw noemt Milieu Centraal voor een huishouden van drie personen een gasbesparing tussen ongeveer 45 en 70 kuub per jaar, afhankelijk van het type. Je werkelijke besparing hangt af van je energiecontract, het aantal personen en hoe lang en vaak er wordt gedoucht.

Het waterdeel van de rekening is kleiner dan het energiedeel. Dat is de reden dat maatregelen rond warm water, zoals de douchekop en douche-wtw, financieel meer opleveren dan maatregelen die alleen koud water besparen. Voor het milieu telt elke liter drinkwater wel mee, zeker in droge zomers.

Besparen bij een verbouwing

Ga je de badkamer vernieuwen, dan is dat het moment voor maatregelen die je achteraf niet makkelijk toevoegt:

• Douche-wtw in de afvoer of douchegoot: bij een open vloer of wand is de meerprijs het kleinst.
• Korte warmwaterleidingen: plaats de douche bij voorkeur dicht bij het warmwatertoestel, of laat de leiding zo kort en dun mogelijk aanleggen.
• Inbouwreservoir met duospoeling: kies een hangtoilet met een modern reservoir. In de vergelijking hangtoilet vs staand toilet lees je de afwegingen.
• Thermostaatkraan met ecostand: een aanslag die het debiet begrenst tot je bewust verder draait.
• Douchewc: een douchewc gebruikt water voor de reiniging, maar kan het papierverbruik verlagen. Weeg dat af met douchewc kiezen.
• Isolatie van het bad: Milieu Centraal adviseert een bad te isoleren met bijvoorbeeld glas- of steenwol, zodat het water langer warm blijft.

Plan je de hele verbouwing, kijk dan ook naar badkamer verbouwen en kosten badkamer verbouwen.

Stappenplan

1. Meet je douche: emmer, stopwatch, één minuut. Boven de 7,2 liter? Vervang de douchekop. 2. Check je toilet: heeft het een kleine spoelknop en loopt het niet door? Zo niet, vervang de vlotter of het binnenwerk. 3. Maak afspraken: korter douchen, kleine knop, kraan dicht bij tandenpoetsen. 4. Repareer lekkages aan kranen en reservoirs. 5. Plan bij een verbouwing: douche-wtw, thermostaatkraan, korte leidingen en een modern inbouwreservoir. 6. Houd het bij: lees je watermeter een week lang dagelijks af en vergelijk met de 129 liter per persoon.

Wat levert minder op dan je denkt?

Niet elke maatregel is even effectief. Wees kritisch op:

• Zeer zuinige douchekoppen op een oude ketel: volgens Milieu Centraal kunnen oudere ketels en geisers een hoge tapdrempel hebben en afslaan bij een te lage waterstroom.
• Losse gadgets met grote beloftes: meet het debiet zelf na. Wat niet meetbaar minder water gebruikt, bespaart niets.
• Een douche-wtw bij een bad of wastafel: Milieu Centraal geeft aan dat die daar niet zinvol is.

Veelgemaakte fouten

• Alleen op water letten en energie vergeten: bij de douche zit de grootste winst in warm water. Een douche-wtw en een zuinige kop werken samen.
• De kleine spoelknop niet herkennen: kies een bedieningsplaat waarop het verschil duidelijk is, ook voor gasten.
• Perlators laten verkalken: een verstopte perlator geeft een spattende straal, waardoor mensen de kraan verder opendraaien.
• Lekkages laten bestaan: een doorlopend toilet kan meer verspillen dan alle andere besparingen opleveren.
• Bij een verbouwing niet vooruitdenken: een douche-wtw of kortere leidingen achteraf inbouwen is lastig en duur.

Meer achtergrond vind je in onze blog duurzaam sanitair: water besparen zonder comfortverlies en het trendthema waterbesparing en circulair.