Toilet renoveren: stappenplan, regels en valkuilen

De toiletruimte is meestal het kleinste vertrek in huis, maar een renovatie raakt bijna alle disciplines: sloopwerk, afvoer, waterleiding, elektra, ventilatie, tegelwerk en sanitair. Juist omdat alles op een paar vierkante meter samenkomt, loont een goede voorbereiding. In deze gids lees je hoe je een toiletrenovatie aanpakt, in welke volgorde de werkzaamheden plaatsvinden, welke regels gelden en waar het in de praktijk vaak misgaat.

Eerst de keuzes: wat wil je bereiken?

Begin met de vraag wat er mis is met het huidige toilet en wat je wilt verbeteren. Gaat het vooral om de uitstraling, dan kan een nieuwe pot met nieuwe tegels volstaan. Wil je het toilet ook makkelijker schoon kunnen houden, waterzuiniger maken of toekomstbestendig inrichten, dan komt er meer bij kijken. Denk na over:

• Hangend of staand toilet: een hangtoilet is hygiënischer en strakker, maar vraagt een voorwand. Een uitgebreide afweging staat in onze gids hangtoilet of staand toilet.
• Douchewc: ook als je er nu geen wilt, is een stopcontact achter de voorwand een kleine investering die later veel breekwerk scheelt.
• Fonteintje: een fonteintje in het toilet voorkomt dat je met ongewassen handen naar de keuken of badkamer loopt.
• Toegankelijkheid: een hogere zitting, een beugel en een drempelloze deur maken het toilet geschikt voor later. Zie ook onze gids over de toegankelijke badkamer.
• Opbergruimte: een nis in de voorwand of een kastje boven het toilet voor reservepapier en schoonmaakmiddelen.

Regels en vergunningen

Voor het renoveren van een bestaand toilet heb je doorgaans geen omgevingsvergunning nodig. Volgens het IPLO stelt het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) geen eisen aan het sanitair zelf: het plaatsen van een toilet of wastafel geldt als inrichten. Wel stelt het Bbl bij nieuwbouw eisen aan de afmetingen van de toiletruimte. Voor een gecombineerde bad- en toiletruimte gaat het om minimaal 2,2 m² vloeroppervlak bij een breedte van minimaal 0,9 m en een vrije hoogte van minimaal 2,3 m. Voor een voorgeschreven toiletruimte noemt het Bbl (artikel 4.180) een vrije breedte van ten minste 0,85 m. Daarnaast gelden technische eisen die ook bij een renovatie de maatstaf zijn voor goed werk:

• Ventilatie: een toiletruimte moet bij nieuwbouw een ventilatiecapaciteit hebben van minimaal 7 dm³/s, een badruimte 14 dm³/s (artikel 4.122 Bbl). Is het toilet in de badkamer opgenomen, dan geldt de zwaarste eis van 14 dm³/s.
• Drinkwater: de drinkwaterinstallatie moet voldoen aan NEN 1006 (artikel 4.202 Bbl). Dat geldt ook voor de leiding naar het reservoir en het fonteintje.
• Afvoer: voor de afvoer van huishoudelijk afvalwater is NEN 3215 de norm.

Bij een verbouwing van een bestaande woning gelden de nieuwbouweisen niet altijd volledig, maar het is verstandig ze als uitgangspunt te nemen.

Een paar situaties waarin je wel verder moet kijken:

• Je verplaatst het toilet of voegt een toilet toe. Dan verandert de afvoer, en in een appartementencomplex heb je vaak toestemming van de VvE nodig.
• Je breekt een (dragende) muur door of vergroot de toiletruimte ten koste van een andere ruimte. Informeer bij je gemeente of er een melding of vergunning nodig is.
• Je huurt. Vraag schriftelijk toestemming aan de verhuurder.

De volgorde van de werkzaamheden

1. Ontwerp en materiaal bestellen

Maak een maattekening van de ruimte met deur, raam, afvoer, waterleiding, stopcontacten en ventilatie. Bestel sanitair, tegels en het inbouwsysteem ruim op tijd; levertijden van een paar weken zijn niet ongewoon. Zorg dat je alles in huis hebt voordat je begint met slopen, anders zit je weken zonder toilet.

2. Sloopwerk

Water afsluiten, toilet leegmaken en verwijderen, en daarna tegels en eventueel de oude vloer slopen. Let op: in woningen van vóór 1994 kan asbest voorkomen, bijvoorbeeld in oude vloerbedekking, kitten of een oud reservoir. Twijfel je, laat dan eerst een inventarisatie doen.

3. Leidingwerk en afvoer

Dit is het moment om alle leidingen te controleren en waar nodig te vervangen. De toiletafvoer is doorgaans een kunststof leiding met een diameter van 110 mm; in oudere woningen kom je ook andere maten tegen. Een fonteintje heeft een eigen kleinere afvoer en een koudwaterleiding nodig. Gebruik moderne materialen zoals meerlagenbuis of koper en plaats waar mogelijk een stopkraan per toestel, zodat je bij onderhoud niet het hele huis hoeft af te sluiten.

Ligt de toiletruimte lager dan de hoofdafvoer, of is er geen afvoer in de buurt, dan biedt een pompsysteem uitkomst. Fabrikanten als SFA Sanibroyeur maken vermalers en pompen die het afvalwater via een dunnere leiding wegpersen. Dat is een oplossing voor zolders en souterrains, maar zo'n pomp maakt geluid, gebruikt stroom en vraagt onderhoud.

4. Elektra en ventilatie

Plan verlichting, een schakelaar buiten of binnen de ruimte, en een geaard stopcontact achter de voorwand voor een eventuele douchewc. Laat elektra in natte ruimtes altijd door een erkend installateur aanleggen of controleren.

Ventilatie is in een toilet belangrijk voor geur en vocht. Zoals hierboven genoemd, vraagt het Bbl bij nieuwbouw voor een toiletruimte minimaal 7 dm³/s, ofwel ongeveer 25 m³ per uur. In bestaande woningen is mechanische afzuiging of een raam dat open kan het minimum. Zorg voor voldoende luchttoevoer, bijvoorbeeld via een spleet onder de deur of een rooster.

5. Inbouwframe en voorwand

Bij een hangtoilet wordt nu het inbouwframe met het inbouwreservoir geplaatst, waterpas uitgelijnd en aan vloer en wand verankerd. Stel de hoogte van de pot nu in. Sluit afvoer en water aan en test op lekkage voordat de voorwand wordt dichtgemaakt. Daarna volgt de voorwand van vochtbestendige plaat.

6. Tegelwerk en afwerking

Tegel eerst de vloer en daarna de wanden, of andersom, afhankelijk van de voorkeur van de tegelzetter. In een klein toilet kunnen grootformaat tegels de ruimte rustiger en groter laten lijken, omdat er minder voegen zijn. Wil je geen tegels op de wand, dan zijn microcement, waterbestendige verf of wandpanelen alternatieven. Kit de aansluitingen tussen wand, vloer en sanitair af met sanitaire siliconenkit. Meer over tegelkeuzes lees je in badkamertegels kiezen.

7. Sanitair plaatsen

Als laatste worden de pot, de bedieningsplaat, de zitting, het fonteintje, de kraan en de accessoires gemonteerd. Laat het toilet een paar keer doorspoelen en controleer alle aansluitingen nogmaals.

Waterbesparing meenemen

Een renovatie is het ideale moment om water te besparen. Volgens Milieu Centraal gaat 24 procent van het drinkwater in huis door de wc. Het gebruik van de kleine spoelknop scheelt per persoon ongeveer 12 liter per dag. Milieu Centraal adviseert bij renovatie een waterbesparende toiletpot en een reservoir dat niet groter is dan nodig. Moderne inbouwreservoirs hebben een dubbele spoelknop, en de spoelhoeveelheden zijn vaak in te stellen. Let erop dat pot en reservoir op elkaar zijn afgestemd: een pot die voor een grotere spoeling is ontworpen, spoelt met minder water niet goed schoon. Een spoelrandloos toilet maakt het schoonmaken eenvoudiger, waardoor je minder schoonmaakmiddel nodig hebt. Meer tips staan in water besparen in de badkamer.

Hoeveel tijd kost een toiletrenovatie?

Dat hangt af van de omvang en de droogtijden. Een simpele vervanging van een staand toilet is in een dagdeel gedaan. Een volledige renovatie met sloopwerk, nieuw leidingwerk, voorwand en tegelwerk neemt doorgaans meerdere werkdagen tot een paar weken in beslag, mede omdat lijmen, voegen en eventuele egalisatie moeten drogen. Heb je maar één toilet in huis, regel dan een tijdelijke oplossing.

Wat bepaalt de kosten?

We noemen hier bewust geen vaste bedragen, omdat de prijs sterk afhangt van de uitgangssituatie. De belangrijkste kostenbepalende factoren zijn:

• Verplaatsen van afvoer of leidingen: zodra het toilet ergens anders komt, stijgen de kosten flink.
• Hangend versus staand: frame, voorwand en extra tegelwerk maken een hangtoilet duurder in aanleg.
• Tegels en afwerking: grootformaat tegels en natuursteen vragen meer arbeid en zijn duurder per vierkante meter.
• Sanitairmerk en serie: een pot van een A-merk met een designbedieningsplaat kost een veelvoud van een basismodel.
• Extra's: een douchewc, verlichting in een nis of een fonteintje met designkraan.
• Arbeid: een installateur, tegelzetter en elektricien moeten op elkaar aansluiten. Een aannemer die alles coördineert, is vaak duurder per uur maar voorkomt wachttijd.

Vraag minimaal twee of drie offertes aan en zorg dat ze op dezelfde onderdelen zijn gebaseerd. Voor bredere kostenafwegingen bij natte ruimtes, zie kosten badkamer verbouwen.

Checklist

• Maattekening met afvoer, water, elektra en ventilatie gemaakt.
• Keuze hangend of staand gemaakt en het inbouwsysteem passend bij de pot gekozen.
• Stopcontact achter de voorwand gepland voor een eventuele douchewc.
• Ventilatie gecontroleerd en zo nodig verbeterd.
• Al het materiaal geleverd voordat de sloop begint.
• Lektest gedaan voordat de voorwand dichtgaat.
• Opening achter de bedieningsplaat blijft bereikbaar voor onderhoud.

Veelgemaakte fouten

• Beginnen met slopen voordat het materiaal er is. Vertraging betekent weken zonder toilet.
• De voorwand dichtmaken zonder lektest. Een lekkende koppeling achter tegels is een dure fout.
• Geen stroom achter de voorwand. Een douchewc toevoegen vraagt later breekwerk.
• Ventilatie vergeten. Zonder afzuiging of raam blijven geur en vocht hangen en ontstaat schimmel.
• Een pot en reservoir die niet bij elkaar passen. Slecht spoelen of lekkende aansluitingen zijn het gevolg.
• Te kleine ruimte voor de deur. Een deur die tegen de pot slaat, is niet prettig. Overweeg een deur die naar buiten opendraait of een schuifdeur.
• Asbest negeren in een oudere woning. Laat bij twijfel eerst onderzoek doen.

Conclusie

Een toiletrenovatie is overzichtelijk als je de volgorde aanhoudt: eerst ontwerp en bestellen, dan slopen, leidingen, elektra en ventilatie, daarna frame en voorwand, en pas als laatste tegels en sanitair. Neem de gelegenheid te baat om water te besparen en het toilet toekomstbestendig te maken met een stopcontact voor een douchewc en een hoogte die ook later prettig is. Meer inspiratie vind je op onze pagina over het toilet.